نگاهی به رفتار اطلاع رسانی برخی از سایت های خبری مدعی انتشار اخبار فناوری اطلاعات ایران در زمان انتخابات ،از نوعی خود سانسوری دیجیتالی حكایت می كند.
در خرداد ماه سال جاری، شرایط خاص سیاسی ،اجتماعی و فرهنگی در كشور به وقوع پیوست كه گرانینگاه تحولات و رویدادها را بر مساله خطیر انتخابات دهم ریاست جمهوری متمركز می نمود. انتخابات دهم ریاست جمهوری ایران ، در مقایسه با انتخابات دوره های قبل ، یك تفاوت مهم و چشمگیری داشت . آن هم مربوط به فاكتورها و شاخص های بارز و ممتاز فناوری اطلاعاتی و ارتباطی روز در عرصه های گوناگون اجرایی و عملیاتی و نظری انتخابات بود. انتخابات دهم ،در زمره معدود انتخابات ایران بود كه فناوری اطلاعات و ارتباطات ،به صورت آشكار و همه جانبه ،به كمك اندیشه ها ،آرا و سلایق متفاوت سیاسی و اجتماعی كشور آمد و سبب شد تا فضای دیجیتالی ،د ركنار فضای بسته سنتی حاكم ، به انتقال و تسریع اطلاعات و ارتباطات كمك كند.
اگر زمانی ، یك یا چند روزنامه و حتی رادیو به عنوان رسانه های سنتی موج دوم ، در اختیار نامزدهای انتخاباتی بود ،اكنون ،پایگاه های اطلاع رسانی خبری و شخصی و حتی سایت هایی كه تحت عنوان تلویزیون اینترنتی ارائه شد ،فضای انتخاباتی كشور را به سمت و سوی دیجیتالیزاسیون هدایت كردند. این هدایت و حضور آشكار ابزارهای فناوری اطلاعات در انتخابات بود كه فعالان فناوری و سیاست كشور ،این انتخابات را دیجیتالی ترین انتخابات تاریخ ایران بر شمردند.
پایگاهی مانند قلم نیوز ، تابناك ، فیس بوك ، كلمه ،ایرنا ،رجا نیوز و ایفنا نیوز ، مهم ترین پایگاه های اطلاع رسانی دیجیتالی چهار نامزد انتخابات این دوره بود كه با بالاترین میزان بازدید در تاریخ فعالیت خود از سوی ایرانیان مواجه شدند. در حالی میلیون ها ایرانی برای دریافت اطلاعات به این پایگاه ها مراجعه می كردند ،كه در دوره های قبل ،تنها چند سایت عموما دولتی ،به انتشار اخبار و اطلاعات می پرداختند.
در زمان انتخابات ،معضلات و چالش های فراوانی در عرصه ICT كشور به وقوع پیوست و همینك هم در حال وقوع است و آثار آن قابل ملاحظه می باشد. قطع سیستم پیامك ، فیلتر شدن برخی از سایت ها و وبلاگ ها ، كاهش سرعت اینترنت و مسائلی از این قبیل ،در فضای فناوری اطلاعات كشور در فصل انتخابات ،به وجود آمد . در این فضا ، پایگاه های اطلاع رسانی خاصی كه همواره ،اخبار و گزارشات فناوری اطلاعات كشور را منعكس می كردند ، به نوعی جانبداری یا محتاط گرایی روی آوردند.
بسیاری آگاه هستند كه در بیست و ششم خرداد سال جاری ، سایت خبرگزاری فارس ، در اقدامی عجیب و تاسف آور ، سورسی را در یكی از صفحات خود قرار داد تا با هر بار refresh شدن صفحه ، یك كد خاص به یكی از پایگاه های متعلق به مهندس موسوی ارسال شود و هاستینگ این پایگاه را با مشكل فنی رو به رو كند. این اقدام خبرگزاری در هك سایت میر حسین موسوی ، عجیب ترین رویداد فناوری اطلاعاتی كشور در زمان انتخابات بود. تا كنون در فضای فناوری اطلاعات كشور سابقه نداشته است كه یك سایت خبری رسمی كشور ،علنا به امر هك و تخریب فضای جامعه اطلاعاتی روی آورد.
این اقدام سایت خبرگزاری فارس به هك سایت منتسب به میر حسین موسوی در حالی روی داد كه بسیاری از پایگاه های مبلغ فناوری اطلاعات كشور مانند هموطن سلام ،ایتنا ،ایستنا ،سیتنا ، سرویس فناوری اطلاعات خبرگزاری ایرنا و ایسنا و ایلنا ، این اقدام خبرگزاری فارس را محكوم نكردند و شیوه احتیاط گرایی را در دستور كار خود قرار دادند. تنها پایگاه های خبری تابناك ، خبر آنلاین ،گیگا نیوز و برخی از سایت های غیر رسمی خبری فارسی ، به انتشار و تقبیح این رفتار زشت خبرگزاری فارس و محكومیت اقدام وب مستر این پایگاه پرداختند.
احتیاط گرایی و سانسور كردن اخبار مهم فناوری اطلاعات ایران در فصل انتخابات ، یكی از رایج ترین شیوه های اخذ شده توسط مسئولان برخی از پایگاه های مدعی فناوری اطلاعات ایران بود. در حالی كه در زمان آسیب های وارده به مراكز مخابراتی پایتخت ، مراكز مخابراتی مانند قدس ،شهید فرد اسدی و امثالهم توسط اغتشاش گران به آتش كشیده شد ، این پایگاه های خبری ICT ،نه تنها تحلیلی بر اواضع نداشتند ،بلكه اخبار این آسیب ها را هم در سایت خود منتشر نكردند.
در حالی كه مسئولان ارشد مخابرات ، به جای پاسخ گویی در مورد قطعی سیستم اس ام اس و بعضا ،پوشش آنتن موبابل در بعضی از زمان های روز ، رفتار اطلاع رسانی مجهولی را در دستور كار قرار دادند ،بسیاری از پایگاه های مدعی انتشار اخبار فناوری اطلاعات ، به جهت لحاظ برخی از ملاحظات ، از انتشار چنین اخباری طفره رفتند.
بعضا ،برخی از پایگاه های فارسی حوزه آی تی ، كه در بعضی موارد ، عناوین و تایتل های معجول و غیر حقوقی و قانونی مانند : خبرگزاری فناوری اطلاعات و ارتباطات را بر روی header سایت خود منتشر می كنند ، حاضر به انتشار اخباری كه فضای جامعه اطلاعاتی ایران تهدید می كند ،نمی شوند ، انتظار از فعالان این حوزه برای ترقی و توسعه ساز و كارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در ایران چیست؟ آیا وقتی رسانه های غیر رسمی ،به خود سانسوری روی می آورند ، باید از خبرگزاری های رسمی كشور انتظار داشت تا تنها برای انتشار واقعیت ها و گزارشات دنیای فناوری اطلاعات ایران بكوشند؟
در یك كلام ، انتخابات دیجیتالی ایران نشان داد كه كاربران جامعه اطلاعاتی ایران ،بر خلاف آن چه برخی از معدود مسئولان سایت های خبری آی تی یا غیر آی تی ایران می پندارند ، مخاطبان ایرانی ، به انحصار گرایی در دریافت و انتشار اخبار این حوزه ، علاقه ای ندارند و در انتخاب و مشاهده پایگاه های خبری ،شیوه های منطقی و آزادانه ای را در دستو ركار قرار داده اند. اما ،این سابقه و كارنامه ضعیف برای آن دسته از پایگاه هایی كه به خود سانسوری اخبار مهم آی تی ایران در این زمان خطیر روی آوردند ، ثبت شد.
به امید روزی كه ، فعالان فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران ، نظام كهنه خود سانسوری دیجیتالی را در قرن بیست و یكم ، ترویج و توسعه ندهند.